خشک‌سالی و سیل کنار هم، بحرانی در یک شهر ایران

بارش رگباری باران و طغیان رودخانه بالادست شامگاه روز سه شنبه ۲۴ اردیبهشت ۱۳۹۸ به جاری شدن سیلاب در رودخانه مشهد اردهال در بخش نیاسر کاشان منجر شد که در این حادثه ۳ دستگاه خودرو را که درون حریم رودخانه بودند، آب با خود برد و ۲ نفر جان باختند. من در بازدید میدانی از مسیل رودخانه مشهد اردهال، دریافتم که هم تجاوز به حریم رودخانه از سوی اهالی و ادارات دولتی و بخش خصوصی موجب بروز سیلاب شده و هم تلفات سیل بدان دلیل بوده که علی رغم اعلان با بلند گور در محل بقعه امامزاده حسین مشهد اردهال ، چند خودرو از زائران در ترک کردن ماشین های پارک شده خود و رفتن به جای امن تعلل کرده، ولی بیشتر سرنشینان  خودروها در نهایت هشدار سیل را جدی گرفته اند، وفقط یک خانوار جوان ۳ نفره داخل یک ماشین پراید، از خودرو بیرون نیامده اند. در نهایت مرد جوان (پدر خانواده  خودرو را از شیشه درب سمت راننده ترک کرده ولی همسر و فرزندش متاسفانه موفق به ترک خودرو نشده اند، و همین موضوع شبب کشته شدن مادر ۲۷ ساله و کودک ۶ ساله در این حادثه شده است. جنازه های کودک در یک کیلومتری پایین دست محل سیل در روستای علوی، و مادر در ۲ کیلومتر پائین تر پل روستای حسنا یافته شد. آب گرفتگی ۶۴ باب املاک، ۲۶ رشته قنات با کار بری کشاورزی و شرب تخریب کانال‌های  کشاورزی و راه‌های باغات و دسترسی بین مزارع، تخریب ۲۰ درصدی شبکه های آبیاری نوین، تخریب بندهای کشاورزی، معابر شهرهای کاشان ، قمصر و جوشقان ، تخریب دو دستگاه پل از جمله خساراتی  بود که  سیل ۲۴-۲-۹۸ به کاشان وارد کرد. در اثر شدت بارندگی و روان شدن سیل مذکور در کاشان، ۱۱۳ حلقه چاه جذب آب معابر این شهر آسیب دیده است. 

ارتفاع کل ریزشهای جوی کشور از اول مهر لغایت ۲ خرداد سال آبی ۹۸-۹۷ بالغ بر ۳۲۶ میلیمتر می‌باشد. این مقدار بارندگی نسبت به میانگین دوره‌های مشابه درازمدت( ۲۲۳ میلیمتر) ۴۶ درصد افزایش و نسبت به دوره مشابه سال آبی گذشته( ۱۵۶ میلیمتر) ۱۰۹ درصد افزایش نشان می‌دهد. ضمناً حجم بارش اول مهر تا پایان ۲ خرداد معادل ۵۳۷ میلیارد مترمکعب می‌باشد.میانگین بارش ها در جهان ۷۵۰ میلی متر در یک سال آبی است در حالی که این میزان در ایران نزدیک به یک سوم کمتر از میانگین جهانی می رسد. با مقایسه این آمار می توان به شرایط بحرانی کشور در زمینه آب پی برد.  همچنین می توان دریافت که علی رغم بارش های زیاد در فروردین و اردیبهشت ۹۸ همچنان وارد ترسالی نشده ایم. 

منطقه ای مانند کاشان نیز (شهرستان های کاشان و آران و بیدگل) درگیر خشک‌سالی های پیاپی بوده و مثلا بارش های سال آبی ۹۵-۹۶ در شرایطی به شدت کاهش یافت که میانگین بارندگی سالانه در دشت کاشان در فصل آبی سال قبلتر از آن نزدیک به ۱۲۳ میلی متر (۵۰ درصد کمتر از میانگین کشور) ثبت شد. در همین سال آبی ۹۵-۹۶ در شهرستان نطنز، میانگین بارش نزدیک به صفر بود که در ۵۳ سال قبل از آن بی‌سابقه است. در سال آبی ۹۷-۹۸ تا دوم خرداد ۹۸، میزان بارش در حوزه آبریز دریاچه نمک ۳۹۴ میلیمتر بوده که حدود ۲ برابر بارش در سال آبی قبلی (۹۶-۹۷) با ۲۰۴ میلیمتر بوده است. 

کاشان با اجرای  ۴۰ طرح  آبخوان داری و آبخیزداری رتبه نخست در استان اصفهان را به خود اختصاص داده است، اما با توجه به وسعت دشت کاشان، این شهرستان همچنان نیازمند  اجرای طرح های آبخیزداری است. با اجرای این طرح ها در مجموع بیش از ۱۵ میلیون مترمکعب آبگیری می شود. طغیان رود خانه و سیل مهمترین تهدید شهرستان کاشان بعد از خشک‌سالی است و سه شاخه فرعی رودخانه میرحیدر دارای ریسک بالای سیل است. آب در این رودخانه از ارتفاعات روستاهای خنب و دره سرچشمه می گیرد و به حوزه رودخانه حیدر در بلوار امام رضا (ع) کاشان می پیوندد. جاده های بیش از ۵۰ درصد روستاهای این شهرستان در نقاط کوهستانی از درون محدوده دشت سیلابی رودخانه ها می گذرد که  با توجه به پایین دست بودن و دره ایی بودن موقعیت این روستاها تهدیدی جدی برای ساکنان این نقاط به شمار می رود.

خشک‌سالی 
در سال‌های ۸۵ و ۸۶ پدیده گرد و خاک با منشاء عراق، سوریه و اردن، ایران را تحت تأثیر قرار داد و تا نواحی مرکزی ودامنه های جنوبی البرز هم رسید و تهران را نیز موثر از خود نمود. عوامل موثر در تشدید طوفان های گردوغبار در ایران عبارتند از:  خشک‌سالی دراز مدت، مدیریت ناپایدار منابع آب ، افزایش فشار بر منابع طبیعی، مدیریت نامتناسب کشاورزی. 

خشک‌سالی سالهای اخیر، در اثر تغییر در رژیم هیدرولوژیکی منطقه، و با احداث سدها، کانالهای انحرافی، تغییر الگوی مصرف، تغییر الگوی کشت و تغییرات اقلیم آثار سوء این پدیده را افزایش داده است. 

اهم تهدیدات بحران آب در کشور ما مانند بسیاری از کشور های خاورمیانه عبارتند از: 
۱. کاهش نزولات جوی و پراکنش ناهمگون آن
۲. وقوع پدیده تغییر اقلیم و به تبع آن وقوع سیل و خشک‌سالی های پی در پی 
۳. افت کمی و کیفی منابع آب زیرزمینی
۴. آلودگی منابع آب سطحی، زیرزمینی و سواحل توسط پساب های صنعتی، فاضلاب های انسانی تصفیه نشده و زهاب کشاورزی
۵. عدم تأمین به موقع منابع مالی مورد نیاز برای اجرای پروژه های آبی 
۶. عدم وجود الگوهای کشت بهینه و همچنین عدم وجود سند توسعه آب
۷. استفاده آب برای محصولات پر مصرف
۸. تنشهای ناشی از تشدید رقابت بین متقاضیان آب
۹. فرسایش شدید خاک در حوضه های آبریز و روند فزاینده رسوبگذاری پشت سدها
۱۰. پایین بودن بهره وری آب کشاورزی و راندمان آبیاری

کلمه های خشکی و خشک‌سالی در متن های علمی مترادف نیست . خشکی از ویژگی های بارز اقلیمی نواحی خشک و نیمه‌ خشک دلالت بر شرایطی دارد که میانگین بارش یا آب قابل دسترس ،کم باشد درحالی که خشک‌سالی در هر منطقه ای و با هر نوع آب‌ و هوایی می تواند روی دهد.

خشک‌سالی رخداد طبیعی در هر اقلیمی است و به تقریب در تمامی رژیم های اقلیمی رخ می دهد این پدیده ،علاوه بر مناطق با بارندگی کم، در مناطق مرطوب نیز اتفاق می افتد بنابراین برخلاف خشکی که یک ویژگی پایدار و دائمی است و به مناطق با بارش کم محدود می شود، خشکسالی یک ناهنجاری موقت است.

خشک‌سالی عبارت است از سانحه ای طبیعی که در آن بارش میانگین کمتر از میانگین بارندگی آن منطقه مشخص باشد. به طور کلی خشک‌سالی   یعنی نبود آب، و به انواع چهارگانه خشک‌سالی هوا شناختی ، خشک‌سالی هیدولوژیک، خشک‌سالی  کشاورزی و خشک‌سالی اجتماعی- اقتصادی تقسیم می شود. خشک‌سالی از نظر جامعه شناختی وقتی است که آب قابل استحصال کم تر از حد مورد انتظار برای فعالیت های اقتصادی و اجتماعی است . جهت تعیین آغاز دوره خشک‌سالی، تعریف بهره برداری ، زمان کاهش بارش و مقایسه با میانگین بارندگی در آن بازه سی ساله مهم است. این کار به‌سادگی و با مقایسه اطلاعات روز با آمار سی سال گذشته قابل انجام است. نقطه ای که ممکن است به عنوان نقطه شروع خشک‌سالی تعیین گردد نقطه ای است که کمتر از فرضاً ۷۵ درصد میانگین بارش بلندمدت منطقه باشد. 

مشکل آب در کاشان 
هشتاد درصد آب شرب مصرفی شهرهای کاشان و آران و بیدگل از سفره های زیرزمینی و بقیه با انتقال آب زاینده رود تأمین می شود که میزان استفاده از ظرفیت آب زاینده رود در تابستان حدود ۳۵ درصد افزایش می یابد.

محدودیت آب واحدهای صنعتی و فضای سبز را با توجه به کاهش نزولات و خشک‌سالی مساله اساسی و اولیه و اولویت نخست سازمان آب و فاضلاب در کاشان تامین آب شرب برای مردم است.

ترسالی ها ناشی از مقدار بارش فراتر از میانگین دراز مدت آن می باشند. بروز ترسالیی ها نیز نوعی انحراف موقتی از حد نرمال در جهت مثبت است که تحت تاثیر عوامل و جریانات جوی جهانی و منطقه ای و محلی می باشند. شدت ترسالی ها نیز در شرایط محیطی نواحی تاثیر بسزا دارد، به طوری که وقوع ترسالی های شدید سبب اختلال محیطی شدید از جمله وقوع سیلاب های شدید، فرسایش شدید خاک و خسارت شدید محصولات کشاورزی و تلفات جبران ناپذیر مالی و جانی انسان ها می گردد. در بازه زمانی سی و نه سال گذشته، سالهای معدودی را برای محدوده 

فرونشست زمین در کاشان 
بر اساس پژوهش‌های انجام شده از سال ۱۳۵۹ به بعد میزان فرونشست زمین در دشت کاشان حدود ۵ سانتی در سال در قسمت های مختلف دشت کاشان متغیر بوده است. به این ترتیب می توان ذکر نمود که بخش های مختلف دشت کاشان حدود ۲ متر در طی سی و نه سال اخیر نشست کرده است. بنا به تعریف یونسکو فرونشست عبارت است نشست سطح زمین که به علت های متفـاوتی که در مقیاس بزرگ روی می دهد. به طور معمول این اصطلاح به حرکت قائم رو به پایین سطح زمین کـه مـی تواند با بردار اندک افقی هم همراه باشد، گفته می شود. این تعریـف پدیـده هـایی همچـون زمـین لغـزش هـا را بدلیل اینکه حرکت آنها دارای بردار افقی قابل تـوجهی اسـت و همچنـین نشـست در خاکهـای دسـتی را ، کـه دارای مکانیسم متفاوتی می باشد، شامل نمی شود. 

در بین عوامل مؤثر در ایجاد فرونشست ، بنظر می رسد که برداشت بیش از حـد مجـاز از منـابع آب زیرزمینی ، ضخامت لایه رسوبی و ویژگی های مهندسی رسوبات، عوامل اصلی ایجاد فرونشـست در بیـشتر دشت های ایران هستند. دشت کاشان  از معهمترین مناطقی است که هم اکنون در شرایط بحرانی ایجاد فروچاله ها و فرونشـست قـرار دارنـد. 

در بازدید ۳۱-۲-۹۸ از بخشی از این فرونشست‌ها در شهر مشکات در شمال کاشان بازدید نمودم. این فرونشست موجب ایجاد ترکهای کششی در ابعاد مختلف در پیرامون شهر مشکات شده است، و جاده قدیم کاشان و آزادراه امیرکبیر و همچنین خط لوله گاز کاشان را تحت تاثیر قرار داده است. عمق ترک های کششی در محدوده این فرونشست بین ۱ تا ۴ متر متفاوت است، و بازشدگی دهانه ترکهای کششی بین ۱۰ سانتی متر تا بیش از یک متر متغییر است. 

ناپایداری زمین و خطر زمینلغزش در کوشک و آبشار نیاسر 
شهرستان نیاسر در یک منطقه مرتفع در مجاورت کویر واقع شده است. متوسط ارتفاع این شهرستان از سطح دریا در حدود ۱۶۰۰ متر است. این شهرستان در نوار ماگمایی ارومیه-دختر با روند کلی شمال غربی – جنوب شرقی توسط گسل هایی با روندهای شمال – شمال غرب مانند گسل های دهشیر، قم – زفره، بیدهند و جنوب ساوه با ساز و کار امتدادلغز راستگرد جابجا شده است. جدیدترین تکاپوی این منطقه مربوط به بخش شرقی گسل قم – زفره به نام گسل فشاری فین در زمان ترشیری می باشد و هم اکنون نیز فعال است. 

در محل کوشک نیاسر گسل فعال کواترنری محل برون زد آبهای زیرزمینی به همراه  تراورتن است. از مخاطرات این محل که با بارندگی های فروردین و اردیبهشت ۹۸ تشدید شده است، مساله زمینلغزش و سنگ افت در محل آبشار نیاسر است. در این محل در سال ۱۳۵۸ ؛ دقیقا ۴۰ سال قبل سقوط یک بلوک سنگی به بخشی از منازل مجاور آبشار نیاسر آسیب جدی زده و هم اکنون این بلوک بزرگ سنگی (در ابعاد تقریبی  ۳ متر در ۴ متر در ۲ متر) در میان منزلهای مسکونی نیاسر قرار دارد. در بارندگی های شدید ۹۸ به نظر می رسد که ترک کششی در محل لبه پرتگاه کوشک نیاسر گسترش یافته و تدابیر ایمنی جدی برای پیشگیری از وقوع یک زمینلغزش مخرب (در هنگام یک بارش شدید در آینده،به ویژه اگر با وقوع یک زمینلرزه همراه شود) لازم است.  

* استاد تمام پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله 

۴٧٢٣٧

سؤالی که تا ۱۴۰۰ فرصت داریم به آن پاسخ دهیم

اما بعد از پیگیری متوجه شدم که نشست محدود است و افطاری ساده ای هم در نظر گرفته شده است.

به خصوص که گفته شده بود در این نشست از جمعی از فعالان سیاسی از گروههای مختلف دعوت شده است.از اعظم طالقانی و بهزاد نبوی و علی شکوری راد و جلایی پور گرفته تا باهنر و بادامچیان و مصباحی مقدم و توکلی و حداد عادل.

ناگفته پیدا بود که رئیس جمهور در این نشست می خواهد جناحهای سیاسی را سر یک میز بنشاند تا به جای خط و نشان کشیدن در رسانه ها شاید با این گفتگو به درک مشترکی از وضعیت و شرایط خطیر کشور برسند و خوش بینانه این ضیافت مقدمه ای باشد برای گفتگوی های بعدی و رسیدن به تفاهم ملی که سال هاست همه در فضا از آن سخن می گویند،اما در عمل و روی زمین اتفاقی که بتواند جامعه ایران و مشکلاتش را از سیاست زدگی برهاند، هنوز به واقعه تبدیل نشده است.

فرصت محدود بود و حرفها زیاد و قابل پیش بینی بود که همه حاضرین که وقت گرفته بودند، مجالی برای صحبت فراهم نشود.

وقت صحبت به من هم نرسید و امیدوارم در صورت ادامه این هم اندیشی ها مجالی برای طرح همه دیدگاهها دغدغه ها و انتقادها و پیشنهادها فراهم شود.

در نهایت شش نفر از حاضرین در نشست صحبت کردند و پایان نشست هم نوبت به رئیس جمهور رسید که هم پاسخ نقدهای طرفین را بدهد و هم روایتی واقع بینانه و دقیق از شرایط کشور را در این جمع مطرح کند.

من به عنوان یکی از حامیان  روحانی که در انتخابات ۹۶ به بیش از ۳۰ استان برای سخنرانی در حمایت از او و برنامه هایش سخنرانی کردم و امروز یکی از حامیان منتقد ایشان هستم، اگر بخواهم ارزیابی منصفانه ای از آن نشست داشته باشم،به نظرم رئیس جمهور در آن نشست بهترین حرفها را زد و بهترین سخنران نشست بود. او در این نشست از موانع پیش روی دولت و عدم تناسب اختیار و مسئولیتهایش گفت. اینکه  نهادهای موازی آنچنان منتخب مردم را در تنگنا گذاشته اند که دیگر نمی توان نسبت روشنی بین مسئولیت ها و اختیارات او برقرار کرد و از جمع خواست که در عبور کشور از این شرایط سخت همراهی کنند. با این همه او در نهایت از امید گفت.

پس از انتشار این سخنان عده ای در نقد به اظهارات او گفتند، مگر روحانی قبل از آمدن از اختیارات خود اطلاع نداشت!؟ پس چرا در انتخابات این همه وعده داد.

بله این نقد به او وارد است. شاید در دور دولت اول او به دلیل شرایط کشور در پسا احمدی نژاد کسی درک نکرد که در آن هشت سال دولت موازی از چه حدی از قدرت سیاسی و اقتصادی برخوردار است. اما در دولت دوازدهم این واقعیت با حجمی از موانع که پیش روی دولت منتخب قرار داده شد، این واقعیت آشکار تر شده است.

آقای روحانی در این نشست با طرح این موضوع همه را فارغ از اینکه به چه جریانی منتسب هستند در مواجهه با این سؤال مهم قرار داد.

سؤالی که تا انتخابات ۱۴۰۰ پیش روی حاکمیت، نهادهای غیر منتخب غیر پاسخگو و احزاب و فعالان سیاسی و مردم قرار خواهد گرفت.

اگر قرار است جمهوری اسلامی به اهداف بلند و کوتاهی که در انقلاب ۵۷ به دنبال آن بود دست پیدا کند، رکن اصلی آن جمهور مردم هستند و به میزانی که نهادهای غیر منتخب در برابر نهادهای انتخابی قدرت نمایی کنند و آن ها را از اثرگذاری در تامین خواست مردم بیندازند، اصلی ترین رکن نظام برآمده از این انقلاب یعنی خواست ولی نعمتان انقلاب اسلامی یا جمهور مردم به محاق خواهد رفت و نظام برآمده از انقلاب نیز نسبت خود را با اهداف انقلاب اسلامی از دست خواهد داد.

در شرایطی که فشارها از جانب مخالفین ایران به حداکثر ممکن رسیده و کشور را به حالت شبه جنگ در آورده اند، باید به راهکارهایی اندیشید که در تلازم همراهی حداکثری مردم با نظام است.

این همراهی به طور قطع در تناقض با تضیف دولت منتخب و مستقر و نهادهای برآمده از رأی مستقیم است.

* عضو شورای مرکزی حزب اتحاد ملت

۲۷۲۱۵

واکنش شرکت ملی نفتکش به دادگاه متهم نفتی: کسی به نام کاپیتان بجنوردی با ما ارتباط شغلی ندارد

شرکت ملی نفتکش ایران درخصوص اظهارات مطرح شده در چهارمین جلسه رسیدگی به اتهامات علیرضا زیبا حالت منفرد، درخصوص ارتباط شغلی و سازمانی فردی به نام کاپیتان بجنوردی با این شرکت اعلام کرد: فرد نامبرده هیچ گونه ارتباط کاری و سازمانی با این شرکت نداشته و ندارد.  

روابط عمومی و امور بین‎الملل شرکت ملی نفتکش در اطلاعیه‎ای اعلام کرد: در چهارمین جلسه رسیدگی به اتهامات علیرضا زیبا حالت منفرد در مورخ اول خردادماه جاری، متهم در اظهاراتی از فردی به نام کاپیتان بجنوردی به عنوان کارمند اخراجی شرکت ملی نفتکش ایران نام برد در حالی که نامبرده هیچ ‎گونه ارتباط شغلی، اداری و سازمانی با این این شرکت نداشته و ندارد.

۴۱۲۳۱

نگاهی به سه تجربه تاریخی درخواست افزایش اختیارات

 تمامیت خواهی مصدق

مصدق در مقطعی توانست به بهانه حساسیت شرایط، به مدت ۶ ماه از مجلس اختیارات فوق‌العاده بگیرد تا قوانین لازم نه فقط برای گشایش مالی بلکه برای اصلاحات انتخاباتی، حقوقی و آموزشی را وضع و اجرا کند. وی در پایان شش ماه، موفق شد مجلس را به تمدید اختیارات فوق‌العاده تا ۱۲ ماه دیگر قانع سازد. مصدق با این اختیارات به اسم الغای حکومت نظامی یک‌ قانون تحت عنوان‌ “امنیت‌ اجتماعی‌” به‌ وجود آورد که خیلی شدیدتر از قانون حکومت نظامی بود و بعداً ساواک‌ از درون آن‌ بیرون‌ آمد.

در این مقطع همچنین مصدق به کمک یارانش موفق شد مجلس سنا و پس از آن مجلس شورای ملی را منحل کند و برای قانون کردن انحلال مجلس – با حمایت حزب توده – در مرداد ۱۳۳۲ رفراندوم ملی ترتیب داد. مصدق که روزگاری کاملا نخبه گرایانه حرف می زد و اقداماتی همچون پیشنهاد “محروم کردن بیسوادان از رأی دادن” را برای کاهش توده گرایی در دستور داشت؛ تا آنجا پیش رفت که برای خاموش کردن صدای مخالفان و انحلال ارکان قانونی برخاسته از مشروطیت رفراندومی برگزار کرد که صندوق آرای موافق و مخالف از یکدیگر مجزا بود و موجب هل دادن مخالفان به مارپیچ سکوت گشت.

دردناکتر آنکه این اقدامات افراطی مصدق، موجب ریزش حامیانش شد و کار به نقطه ای رسید که کودتا علیه او زمینه پیروزی یافت و شاه نیز با سوء استفاده از نتیجه رفراندوم، مجلس را منحل دانسته و با اختیارات خود نخست وزیر تعیین کرد و پس از آن همزمان با دادگاه محمد مصدق و رهبران جبهه ملی، انتخاباتی برگزار کرد که زاهدی نخست‌وزیر کودتا و اسدالله علم نیروهایشان را در مجلس چیدند و مجلس هجدهم سرانجام بدون حضور احدی از نهضت ملی مقاومت و در شرایطی که هنوز نمایندگان تهران انتخاب نشده بودند در 27 اسفند 1332 افتتاح شد.

  زمینه سازی بنی صدر برای تروریستها

روزنامه بامداد امروز، دهم بهمن ماه 1358، 5 روز پس از رأی آوری بنی صدر، گزارشی با تیتر «اختیارات و وظایف رئیس جمهوری ایران از نظر اعضای شورای انقلاب و مقامات مملکتی» کار کرد که چهره های گوناگون از شهید بهشتی تا قطب زاده و حتی قاسملو و شیخ عزالدین حسینی به بیان دیدگاه های خود درباره اختیارات رئیس جمهور بر اساس قانون اساسی پرداختند و از جمله نکاتی که بیان گردیده بود، تذکر این معنا از سوی عزت الله سحابی بود که «رئیس جمهور نه قانون گذار است و نه مستقیما در قوه اجرائیه دخالت دارد و از طریق نخست وزیر و هیأت دولت بر کار اجرایی دخالت دارد … رئیس جمهور اختیاراتشان خارج از قانون اساسی نخواهد بود.».

روزنامه انقلاب اسلامی که تریبون رسمی بنی صدر بود، از 6 بهمن که نتیجه اولین انتخابات ریاست جمهوری مشخص شده بود، بارها درباره ضرورت تن دادن به انتخاب مردم نوشت و چنین وانمود کرد که عده ای سعی بر نقض اختیارات رئیس جمهور دارند. این روزنامه در واکنش به گزارش روزنامه بامداد، همان روز یعنی دهم بهمن در یادداشتی با عنوان «یاللعجب» با اشاره به رأی بالای بنی صدر نوشت: «در انتخابات ریاست جمهوری مردم برای کشتی انقلاب و کشور ناخدا انتخاب کردند و نه سرایداری برای کاروانسرای هرج و مرج و تشتت. برادران عزیز عضو شورای انقلاب که امروز صبح نظراتتان را در روزنامه بامداد خواندیم … مردمی را که با رأی قاطع خود در عین حل نارضائی های خویش را از بغض اقدامات و مانورهای سیاسی چند روز اخیر نشان دادند و قادر خواهند بود در صورتی که باز ببینند مقاومتهائی بیجائی در برابر خواستهایشان وجود دارد عکس العمل نشان خواهند داد نگرانتر و ناراضی تر از این نسازید.» (اشکالات ویراستاری جمله به دلیل رعایت امانتداری اصلاح نشده است)

ولع بنی صدر برای حضور سریع تر در قدرت پیش از تشکیل مجلس شورای اسلامی -که انتخاباتش چند روز بعد و 24 اسفند ماه برگزار می شد و انتخاب هیأت دولت منوط به شکل گیری آن بود- و نیز تن ندادن به جایگاه کرسی ریاست جمهوری که در قانون اساسی نخستین، مقامی با اختیارات محدود بود؛ منجر به بروز واکنشهای متعدد از این جنس گردیده بود.

امام خمینی که 15 بهمن ماه در تنفیذ بنی صدر از ضرورت پرهیز از « تفرقه و اختلاف و کارشکنی» در آن لحظات حساس سخن گفته بودند؛ با صدور حکمی در تاریخ 30 بهمن 1358  از بیمارستان قلب‏ تهران خطاب به بنی صدر راه بهانه جویی را بر او بستند و نوشتند «جنابعالی به‌‎ ‌‏نمایندگی اینجانب به سمت فرماندهی کل نیروهای مسلح به ترتیبی که قانون اساسی‌‎ ‌‏جمهوری اسلامی ایران تعیین کرده است منصوب می شوید.»

این افزایش اختیارات اما کمتر از 16 ماه دوام آورد و عملکرد غیرقابل دفاع او در واگذاری مناطق گسترده ای از خاک کشور به دشمن به بهانه خرید زمان، منجر به صدور حکمی کمتر از ده کلمه از سوی امام خطاب به ستاد مشترک نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران در 20 خردادماه 1360 شد که «آقای ابوالحسن بنی‌صدر از فرماندهی نیروهای مسلح برکنار شده‌اند.» رخدادی که منجر به افزایش هماهنگی ارتش و سپاه و بازپسگیری ساحل شرقی رودخانه کارون و خارج کردن آبادان از محاصره یکساله در فاصله‌ای کوتاه شد.

در این فاصله -از زمستان ۱۳۵۸ تا بهار ۱۳۶۰- اما بنی صدر همواره عملیات روانی با موضوع میزان اختیارات خود را در دستور کار داشت. از جمله با ممانعت مکرر از اعمال قانون توسط نخست وزیر در حوزه اختیاراتش؛ یکی از آخرین مصادیق این اختلافها، ممانعت بنی صدر از تغییر رئیس بانک مرکزی توسط نخست وزیر بود که تیتر یک روزنامه انقلاب اسلامی در تاریخ 31 اردیبهشت 1360 را به خود اختصاص داده بود. روزنامه میزان ارگان نهضت آزادی که در آن مقطع بخشی از حامیان جدی بنی صدر محسوب می شد، در آن روز تیتر یک خود درباره همین موضوع را به این عبارت از بنی صدر اختصاص داد. «رئیس جمهور پیشنهاد کرد: برای حل مسائل کشور به آراء عمومی مراجعه کنیم» عبارتی که به نظر می رسید بیشتر یک دستاویز تبلیغاتی برای بنی صدر بود؛ در روزهایی که محبوبیتش به شدت سقوط کرده بود و نمایندگان مردم در مجلس شورای اسلامی قصد عزل او را طبق روندی دموکراتیک داشتند. پایان اردیبهشت 1360 روزی که تا آتش گشودن هم‌پیمانانش به روی مردم در خیابان‌ها و فرار او از کشور تنها یک‌ماه فاصله باقی مانده بود.

  پشیمانی اصلاح طلبان

در خواست افزایش اختیارات و پیشنهاد برگزاری رفراندوم، بجز آنچه درباره مصدق و بنی‌صدر در دو فراز فوق یاد شد؛ در مواردی دیگر نیز در کنار یکدیگر مطرح شده‌اند. یکی از مشهورترین مصادیق آن را می‌توان ماجرای مشهور به «لوایح دوقلو» دانست.

محمد خاتمی، در آستانه پایان دور نخست ریاست جهوری خود، سخن از کاهش اختیاراتش به میان کشید. او البته پیش از آن توانسته بود اختیاراتی فراتر از قانون به دست آورد که از آن جمله می توان به گرفتن مجوز حضور نامزدهای مورد نظرش در ششمین انتخابات مجلس شورای اسلامی اشاره کرد؛ نامزدهایی که به لحاظ قانونی به دلیل عدم احراز صلاحیت شان توسط شورای نگهبان جواز حضور نداشتند. استفاده از حکم حکومتی برای استفاده مشروط از وجوه سپردۀ مردم برای سفر عمره در غیر از محل آن برای عبور از بحران کاهش شدید قیمت نفت و موارد بسیار دیگر (که یکی از آخرین موارد آن تأیید صلاحیت مصطفی معین و محسن مهرعلیزاده برای انتخابات 1384 بود) موجب شد که خاتمی بسط یدی بیش از حدود مصرح در قانون داشته باشد. اما در مواردی این بسط ید موجب بروز فسادهایی شد که از جمله موارد مشهور آن، صرف هزینه سپرده گذاری متقاضیان عمره برای نشریات زنجیره ای و نه ارزاق مردم بود.

با این حال خاتمی در شرایطی که خود را برای حضور مجدد در انتخابات ریاست جمهوری آماده می ساخت گفت: «اختیارات رییس جمهور در قانون اساسی متناسب با وظیفه وی برای اجرای این قانون نیست. من بعد از سه سال و نیم باید اعلام کنم که رئیس جمهور اختیار کافی برای اجرای این وظیفه‌ مهم [اجرای قانون اساسی] ندارد.»

این بهانه در کنار برخی بهانه‌جویی‌های دیگر و ضبط یک فیلم تبلیغاتی که با عنوان «اشک نخل» توزیع شد؛ توانست آرای رویگردان از خاتمی را بار دیگر به سوی او بازگرداند. او سرانجام در دولت دوم خود لایحه‌ای را به مجلس برد که به « لایحه‌ تبیین اختیارات رییس ‌جمهور» مشهور شد. در این لایحه که اصلاح مواد فصل دوم قانون تعیین حدود وظایف و اختیارات ریاست جمهوری اسلامی ایران مصوب 22 آبان 1365 مجلس شورای اسلامی را مورد توجه قرار داده بود؛ اختیاراتی برای رئیس جمهور در نظر گرفته شده بود که آشکارا نقض تفکیک قوا و ورود به حوزه اختیارات قوه قضائیه، قوه مقننه، نیروهای مسلح و … بود. به عنوان مثال تبصره 1 ماده 14 آن به رئیس جمهور اجازه مقابله با تصمیم قضایی در خصوص مواردی که به نظر او نقض قانون اساسی است را می داد و می توانست حکم قضایی را متوقف کند. همچنین رئیس جمهور می توانست دستور توقف تصمیمات و اقدامات انجام شده در دیگر قوا و نهادهای حکومتی که از نظر او برخلاف قانون اساسی است را صادر کند.

عدم تأیید آن از سوی شورای نگهبان قانون اساسی امری غیر قابل پیش بینی نبود؛ اصلاح طلبان، قانونی شدن و اجرای این لوایح را تنها راه خارج شدن روند اصلاحات از بن بست می دانستند و به همین جهت، این دو لایحه در مجلس ششم رأی لازم را کسب کرد و خاتمی تهدید کرد که اگر شورای نگهبان این لوایح به تصویب رسیده را در نهایت تأیید نکند از سمت خود کناره خواهد گرفت. یاران خاتمی – از جمله برادرش- در مجلس نیز پیشنهاد برگزاری رفراندوم برای تصویب این اختیارات را به میان کشیدند.

در این فاصله اما اتفاقی غیرمترقبه موجب بهت اصلاح طلبان شد. 9 اسفند 1381 انتخابات شورای اسلامی شهر و روستا در حالی برگزار شد که نظارت بر آن به عهده مجلس ششم بود و با حواشی بسیار، همه رد صلاحیت شدگان ادوار قبل را وارد عرصه انتخابات کرده بود. در این انتخابات فهرستی اکثریت آرای مردم تهران را به دست آورد که به نظر اصلاح طلبان مردگان سیاسی بودند و هیچ اقبالی برای بازگشت به قدرت برای آنها متصور نبود. گروهی که بعدها به نام اصولگرایان شناخته شدند، در انتخابات اول اسفند 1382 بار دیگر مورد اقبال مردم قرار گرفت و مجلس هفتم نیز از سوی مردم خسته از هیاهوهای سیاسی مجلس ششم –که صدای کروبی را نیز در آورده بود و گاه مواضع آنها را بدتر از صدای اسرائیل خوانده بود- به اصولگرایان سپرده شد.

اگرچه رد صلاحیت متخلفین برای حضور در انتخابات بهانه یاران خاتمی برای هیاهوی سیاسی بود؛ اما او با دریافت واقعیت چرخش سیاسی مردم – که بار دیگر خود را در انتخابات 1384 نشان داد- از انتحار سیاسی منصرف شد و در تاریخ 26 فروردین 1383، کمتر از دو ماه مانده به استقرار اصولگرایان در مجلس شورای اسلامی با ارسال نامه ای به کروبی، خواستار استرداد لوایح دوقلو با ذکر احتمال تغییرات آن در مجلس آینده شد. رفراندوم نیز در مجلس به سرانجام نرسید؛ اتفاقی که بر فرض نتیجه بخشی آن در آخرین روزهای دولت خاتمی، سودش برای جناح رقیب باقی می ماند.

*عضو شورای مرکزی حزب موتلفه اسلامی

1717

پالایشگاه تهران در چه سالی و با چه هزینه ای ساخته شد؟

«تهران‌مصور» نوشته است: به‌زودی قرارداد ساختمان پالایشگاه تهران بین شرکت ملی نفت و کنسرسیومی مرکب از شرکت‌های آلمانی، فرانسوی و آمریکایی به امضا می‌رسد. به موجب این قرارداد، پالایشگاهی که روزانه پنجاه‌هزار بشکه نفت خام را تصفیه می‌کند در نزدیکی تهران ساخته می‌شود.

این پالایشگاه می‌تواند محصولات خود را تا روزی صدهزار تن بالا ببرد، ولی تا پانزده سال دیگر فقط چند نوع محصول مورد نیاز می‌سازد.

به موجب نظری که متخصصین داده‌اند، چون تکمیل و اختراع ماشین‌های تصفیه مرتبا در حال تغییر است، ازاین‌رو کوشش شده است که حتی‌الامکان از خرید ماشین‌های قدیمی و یا دستگاه‌هایی که ممکن است در آتیه نزدیک از کار بیفتد خودداری شود.

این پالایشگاه، که در سال 1965 آماده بهره‌برداری می‌گردد، 130 میلیون دلار تمام می‌شود. سرمایه ایجاد پالایشگاه را کنسرسیوم (آمریکایی، آلمانی، فرانسوی) می‌پردازد و قیمت آن با بهره در مدت پنج سال از فروش محصولات داخلی کشور تأمین می‌شود.

چون با توسعه صنایع و ماشین‌آلات در سراسر کشور مصرف مواد تصفیه‌شده به سرعت بالا می‌رود، لذا برنامه مربوط به احداث لوله دوم (اهواز ــ تهران) متوقف شده و به جای آن پالایشگاه جدید ساخته می‌شود.

«تهران‌مصور» نوشته است: اگر کمپانی‌های نفتی بگذارند و عمال نفتی آنها در داخل کشور تحریک و خرابکاری نکنند، پس از تکمیل پالایشگاه مذکور از خط لوله فعلی (تهران ــ اهواز) برای صدور مواد نفتی منطقه سراجه و البرز به خارج کشور نیز استفاده می‌شود.

1717

سخنگوی وزارت خارجه آمریکا:از طریق آلمان و عمان پیامی برای ایران نفرستاده ایم

بر این اساس، سخنگوی وزارت خارجه آمریکا در پاسخ به سوالی درباره اینکه آیا دولت آمریکا از طریق هیئت‌های سایر کشورها به ایران پیامی ارسال کرده‌اند گفت: «فکر می‌کنم ما پیام‌های که به ایران می‌دهیم را خیلی علنی گفته‌ایم.»

ارگاتوس یادآوری کرد «مایک پمپئو»، وزیر خارجه آمریکا در جلسه استماع کنگره، سفر به بغداد و سفر بروکسل نظرات خود درباره ایران را مطرح کرده است.

سخنگوی دستگاه دیپلماسی آمریکا گفت: «خیلی علنی گفته‌ایم که می‌خواهیم طرف‌هایی که منفعتی در این میان دارند -هر کسی که باشد- از ایران بخواهند از این رفتارهای تنش‌آمیز بکاهد.»

او در ادامه گفت: «بنابراین فکر نمی‌کنم هیچگونه پیامی به صورت محرمانه ارسال شده باشد. فکر می‌کنم ما مقاصدمان را به صورت کاملاً علنی و بسیار آشکار بیان کرده‌ایم.»

1717

برای خرمشهر؛ ۳۷ سال پس از آزادی

رویای پیشین؛ سه چهار سال به پیروزی انقلاب، نوجوانی دوازده-سیزده ساله بودم، تعطیلات عید، عمویی داشتم که در آبادان و خرمشهر خدمت می‌کرد، دوهفته میهمانش بودیم. از شیراز تا آبادان و خرمشهر، انگار تفاوت هزاران کیلومتر بود!
خرمشهر و آبادان، گرچه خیابان زند و فلکه گاز و ساعت گل نداشت، اما گویی تافته‌ای جدا بافته بود! با هیچ یک از شهرهایی که دیده‌ بودم، حتی اصفهان و تهران و مشهد و بوشهر و….، قابل قیاس نبودند. واقعا خرّم و آباد بودند..!

سایه شوم… پنج شش سال بعد، جنگ، سایه شوم و قدم های ویرانگر خود را بر سر و روی ایران، افکنده بود، اطراف آبادان، در ایستگاه هفت و شیر‌‌ پاستوریزه و پرسی گاز و… تا زیتون کارمندی، انگار اثری از رنگ زندگی و روح  آبادانی نمانده بود، همه جا خاکریز شده‌بود، خرمشهر زیبا و شاداب، قبرستان نخل های بی‌سر، جنگل تیرک های عمودی و ماشین‌های پا در هوا شده‌ بود، جز خون و داغ و اشک، فقط مقاومت و رشادت و ایثار و شهادت بود که نبض خرمشهر و آبادان را طپنده نگاه داشته بود، سه پرده از حیات خرمشهر و آبادان، سه دنیای واقعی اما غیر قابل تصور بود!
محاصره و اشغال، مقاومت و ایثار. جنگ و پیروزی و رهایی..
فقط باید می‌بودید و می‌دیدید که امروز تصویر کلامی انرا دریابید!
نوید آزادی
پیش و پس از این سه دنیای متفاوت و پر از حماسه و خون، آبادان و خرمشهر را دیده‌ بودم و با آن عشق ورزیده بودم، آبادان از حصر رها شد، به فرمان امام و به همت و قیمت جان جوان ایرانی، و سپس ، خرمشهر آزاد شد.. خرمشهر را فرشتگان زمینی خدا آزاد کردند..
فقط یکنفر از انها را نام می‌برم؛ احمد کاظمی.. همین برای عظمت همه شهیدانمان کافی است!
تلخی غربت..
دیروز بنا به ضرورتی با «حاج علی عساکره» زنگ زدم! خرمشهر بود،
(حاج علی اهل خرمشهر و آبادان، اولین فرمانده خط مقاومت آبادان در ایستگاه هفت و سیزده و شیر‌ پاستوریزه بود، اول جنگ، با حاج نبی رودکی، محور عملیات خمینی روح خدا را فرماندهی می‌کردند، حاج علی هنوز همان حاج علی اول جنگ است، که تا آخر در جنگ ماند…) 
گریه افتاد…
گفت؛ «حاجی کاش بودی و با چشم خودت می‌دیدی..»
اینجا خرمشهر نیست، اینجا خرمی، قربانی بی‌کفایتی شده، سیل هم مزید علت..
گفت: آبادان، مینو، اروندکنار شادگان ….ویرانی بیداد می‌کند،
«گویی می‌گوید: ویرانی جنگ، خشکسالی سال‌های طولانی، بی‌مهری دولت‌ها، شلاق باد و گرد و غبار، و اینک سیلی سیل…  تن زخم خورده خوزستان را نمک می‌پاشد!»
گفت اینجا  محتاج ذره‌ای توجه و تدبیر و امید است…!
گفت: نمیدانم اگر کسی فردا – سالروز آزادی خرمشهر- بخواهد که چیزی بگویم، …
بغض امانش نداد.. گفت: “حاجی تو بنویس…مدیونی بنویسی اینجا خرمشهر و آبادان و شادگان و… زخم خورده، یتیم و غریب اند…”
فریاد خاموش…
خرمشهر و آبادان و …. خوزستان، زخم خورده، یتیم و غریب‌اند…  سی و هفت سال غربت خرمشهر…
سالروز آزادی خرمشهر، مبارک.

یوسف بن علوی درباره سفر اخیرش به تهران توضیح داد

 یوسف بن علوی در مصاحبه‌ای با بیان اینکه آنطور که فکر می‌کنید ما نقش میانجی بین کشور ایران و آمریکا نداریم، اظهار کرد: ما از وضعیت فعلی به شدت نگران هستیم و فکر می‌کنیم که با کمک دیگران می‌توانیم تنش فعلی در منطقه را مهار کنیم. در عین حال فکر می‌کنیم دو طرف یعنی ایرانی‌ها و آمریکایی‌ها هر دوی آنها با دوستانشان متوجه شده‌اند که تنش فعلی ممکن است به فاجعه منجر شود و البته شاید هم به توافق ختم شود.

این دیپلمات عالی‌رتبه عمانی در ادامه صحبت‌های خود با بی‌بی‌سی گفت: همه می‌دانند که اگر اوضاع بدتر شود بقیه دنیا نیز ضرر می‌کنند و ابعاد آن قابل اندازه‌گیری نیست. یک جرقه در این ارتباط کافی است.

یوسف بن علوی خاطرنشان کرد: ایران و آمریکا هر دو از نظر نظامی و فرماندهی این توان را دارند که مانع این وضعیت شوند. در ۴۰ سال اخیر این را نشان داده‌اند. در خلیج فارس هم نیروی دریایی ایران و هم آمریکا خیلی خوب و کامل تثبیت شده‌اند.

وزیر امور خارجه عمان تصریح کرد: من نگران اشتباهات معمولی آنها نیستم. نگران اشتباهاتی هستم که ممکن است کل منطقه را شعله‌ور کند. در سفر به تهران دیدم از نظر آنها تحریم‌های آمریکا بی‌دلیل و بی‌منطق است. ایرانی‌ها آماده‌اند که در مورد سیاست خارجی‌شان گفت‌وگو کنند اما در شرایطی متفاوت و نه زیر فشار.

وی خاطرنشان کرد: آمریکا و کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس باید متوجه باشند که یکدیگر را مقصر دانستن، بازی بسیار خطرناکی است.

310311

نشست ظریف با مدیران رسانه‌ها/عکس

به گزارش خبرآنلاین، در این نشست صریح و صمیمانه ظریف و جمعی از مدیران رسانه ها دیدگاهها و نقطه نظرات خود را در خصوص آخرین و مهمترین تحولات سیاست و روابط خارجی کشور، چشم انداز ها و چالش های پیش رو و راههای برون رفت از آنها بیان کردند.

310311